Yeryüzü Şekilleri

Sakarya’nın ortalama yükseltisi 356 m olup bu değer Türkiye (1141 m) ve Anadolu Yarımadası’nın (1162 m) ortalama yükseltisinden az, Marmara Bölgesi’nden (280 m) fazladır. Sakarya’nın en yüksek yeri Elmacık Dağı’nda Dikmen Tepe (1729 m), en alçak yeri ise Karadeniz kıyılarıdır (0 m). Toplam alanın %52’si 0-200 m, %18’i 200-500 m, %23’ü 500-1000 m arasında %7’si 1000 m den yüksek alanlar içerisinde yer alır. Adapazarı Ovası, Akova, Sapanca Gölü, Pamukova ve Karadeniz kıyıları 0-100 m yükselti basamağındadır. Samanlı Dağları, Elmacık Dağı ve Çamdağ yüksek sahaları oluşturur.

Sakarya’da toplam arazinin %24’ü düz ve düze yakın arazilerden, %34’ü eğimli yamaçlardan ve %42’si dik yamaçlardan oluşan eğim gruplarında yer alır. Adapazarı Ovası, Akova, Pamukova ve kıyı kuşağında düz ve düze yakın araziler, bu arazilerin çevresinde az eğimli ve eğimli yamaçlar, dağlık sahalarda ise dik eğimli araziler bulunur. Çalışma alanının topografik özelliklerinin bir göstergesi olarak kabul edilebilecek hipsometrik eğri ve hipsometrik integral değerine (0.4) göre arazinin büyük ölçüde aşınmış olduğu ve olgunluk dönemine yakın olduğu düşünülebilir. Aşağı Sakarya Havzası’nda, Sakarya Nehri ve kollarının aşındırma gücü azalmış ancak çok eğimli ve dik yamaçlarda bulunan küçük akarsuların aşındırma ve taşıma gücü devam etmektedir.

Kaynakça:

Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (2018), Sakarya’nın Yükselti Basamakları ve Eğim Grupları, Doç. Dr. Cercis İkiel, Sayfa 151-162.

Sakarya topraklarının %33,6’sı dağlarla kaplıdır. Dağlar genellikle güneyde yoğunlaşmaktadır. Kuzey Anadolu sistemine bağlı dağlar, il alanına yakın kesimlerle alçak platolara dönüşerek ilin güneyinde doğu- batı yönünde uzanmaktadır.
Kocaali Platosu’nun uzantısı durumunda olan orta ve kuzey-batı kesimleri düşük yükseltili seyrek tepeler dışında alçak ve düz yapıya sahiptir. İldeki en önemli yükseltiler 1.543 metreye ulaşan Keremali, Karadağ (1.467 metre),
Dikmentepe (1.387 metre) dağlarıdır. İldeki tek sıradağ, Köroğlu Dağlarının batı uzantısı olan Samanlı dağlarıdır. Hendek, Akyazı ve Sapanca’nın güneyini bütünüyle kaplayan dağlar, kuzeyde Adapazarı, Güneyde Pamukova’ya doğru alçalmaktadır. Bu grubun en yüksek tepesi olan Keremali (1.543 metre) ilinde en yüksek noktasıdır. İlde 880 metre yüksekliğe sahip olan Çamdağı, Akçakoca ve Bolu dağlarının uzantısı durumundadır. Geniş bir tabana yayıldığından dolayı, ilin yeryüzü şekilleri arasında önemlidir.

Kaynakça:

Sakarya İli Doğa Turizmi Master Planı (2013-2023)

Çevre Durum Raporu-2010

Sakarya ilinin yükseklik basamaklarının dağılımı ve önemli morfolojik öğeleri, iç grafik yükseklik basamaklarının kapladığı alanları (histogram) göstermektedir
Sakarya'nın İdari Coğrafya Özellikleri. İkiel C. (Ed.)"Sakarya'nın Fiziki, Beseri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (s. 130).

Ovalar

Ovalar il alanının % 22,1’ini kaplamaktadır. III. zamanda ortaya çıkan yükselme, kıvrılma ve kırılma hareketleriyle akarsular, çöküntü alanları arasındaki eşiklerde derin vadiler açmış, vadi tabanlarında da geniş ve verimli ovalar oluşmuştur.

Akova: (Adapazarı Ovası): Adapazarı Ovası İzmit-Adapazarı Koridoru’nun en doğusunda geniş (~650 km2 ) bir alan kaplayan Adapazarı Ovası yer almaktadır (İnandık, 1952). Ova, %0.6- 0.8 eğim ile kuzeye doğru eğimli bir topografik düzlük oluşturur. Güneyde keskin bir biçimde KAF ve Samanlı-Keremali Dağları ile sınırlanan ovanın kuzey sınırı geçişlidir ve Kocaeli Penepleni ve Çamdağ Yükselimi ile sınırlanarak Gökçeeren ve Söğütlü gibi yakın geçmişte bataklık olan alt-ovalara ayrılır. Doğuda Düzce Ovası ile sınırı ise 250-300 metre yüksekliğinde bir sırt ile çizilmektedir.

Ova, batıda Sapanca Gölü’ne dayanır. Kuzeye doğru alüvyal tabana sahip birtakım dar oluk ve geçitlerle küçük ovalara birleşir. Kuzey batısında ise Kocaeli Penepleni’nin doğusundaki plato alanları ile sınırlanmıştır. Sakarya Nehri, Mudurnu Çayı, Dinsiz Dere ve Çark Suyu ova yüzeyini akaçlayan akarsulardır.

Sakarya Nehri’nin eğimi ova içerisinde %0.5 değerine sahiptir ve bir çok terkedilmiş menderesi bulunmaktadır. Adapazarı Ovası’na ulaşan ve ovanın hidrolojisinde önemli yer tutan Mudurnu Çayı ise kendi adı ile tanınan bir bataklık alana uzanır. Ovanın bugünkü topoğrafyanın gelişmesinde çevresindeki akarsularla birlikte Sakarya Nehri ve Mudurnu Çayı gibi önemli akarsuların aşındırma ve biriktirme faaliyetlerinin katkısı çok fazladır. Ovanın çökel kalınlığının, 400 metreyi aştığı sondaj verileri ile ortaya konulmuştur.

Pamukova: İlin ikinci büyük ovası olan Pamukova, 170 km2dir. Güneybatı-kuzeydoğu yönünde uzunluğu 28 kilometre, kuzeyden güneye genişliği 6 kilometre dolayındadır. Sakarya Vadisi’nde alüvyonların birikmesiyle oluşmuş verimli bir ovadır. Taban suyu Akova’ya göre daha düşük olmakla birlikte yer yer drenaj sorunları vardır.

Söğütlü Ovası: İlin en çukur tarım alanı olan Söğütlü Ovası, Akova’nın kuzeyinde yer almaktadır. 30 kilometre uzunluğunda ve 20 kilometre genişliğindeki ova, taban suyunun yüksekliği nedeniyle sazlık ve bataklık durumundadır. Yoğun drenaj çalışmalarıyla bir bölümü tarıma elverişli duruma getirilebilmiştir.

Kaynakça:

Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (2018), Sakarya’nın Jeolojik Özellikleri, Dr.Öğr. Üyesi M. Korhan ERTURAÇ, Sayfa 99-125.
file:///C:/Users/Sau/Downloads/SakaryaDogaTurizmMasterPlan.pdf
Çevre Durum Raporu-2010

Sakarya'nın İdari Coğrafya Özellikleri. İkiel C. (Ed.)"Sakarya'nın Fiziki, Beseri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (s. 100).

Vadiler, ilde önemli yeryüzü şekilleridir. İlin en önemli vadisi Sakarya Vadisidir. Emir ve Türkmen Dağlarından başlayan çeşitli kollardan oluşan vadi, bölgede doğudan batıya geniş bir yay çizer. Sakarya il sınırına dek dar bir şekilde yaklaşan ve Cambaz boğazından sonra genişleyen vadide Pamukova oluşur. Pamukova’dan sonra yeniden daralan vadi, Geyve Boğazı adıyla anılan yerde uzun ve derin bir oluğa dönüşür. Genişleyerek Akova’yı oluşturan vadi, Karadeniz’e yönelerek, Karasu yakınlarında Karadeniz’e açılır.

Kaynakça:

file:///C:/Users/Sau/Downloads/SakaryaDogaTurizmMasterPlan.pdf

Platolar ilde ağırlıklı yeryüzü şekilleridir (% 44.3). İlin en önemli platosu Kocaali Platosudur. III. zaman sonlarıyla, IV. zamanın başlarında oluşan plato, batıdan il topraklarına girerek Sakarya Vadisine dek sokulmaktadır. Yüksek kesimleri ormanlarla kaplı olan platonun bazı kesimlerinde tarım yapılmaktadır. İlin diğer platoları, Samanlı dağlarıyla, Çamdağ kütlesinin Hendek, Akyazı ve Sapanca’ya doğru uzanan kesimlerinde yer almaktadır.
Başlıca platolar, Hendek’in güneydoğusundaki 1.500 metre yükseltili Dikmen Platosu, Hendek-Akyazı arasında Çiğdem, Turnalık ve Gındıra Platoları, Keremali Platosu, Akyazı’nın kuzeyinde Acella ve Karagöl, Geyve yöresinde Katırözü, Soğucak, Çataldağ, Çataltepe ve Ziyarettepe platolarıdır.

 

Kaynakça:

file:///C:/Users/Sau/Downloads/SakaryaDogaTurizmMasterPlan.pdf

Sakarya’daki yaylalar dağ köylülerinin kendi yakın çevrelerinde ekonomik faaliyetleri nedeniyle giderek oluşturdukları geçici kırsal yerleşmelerdir. Son yıllarda daha çok sayfiye yerleri haline gelen yaylalarda, turizm faaliyetleri de giderek artmaktadır. Sakarya İli yaylalarının mekânsal dağılışına baktığımızda Samanlı Dağları üzerinde 1000-1500 metre yükselti aralığında yer aldıkları görülür. Bu yaylalar idari olarak ise Hendek, Akyazı, Sapanca ve Taraklı ilçe sınırları içerisinde yer alır. Geniş ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan bitki örtüsüne sahip Acelle Yaylası Taşyatak, Hasyatak, Boztepe köyleri tarafından kullanılmaktadır. Acelle Yaylası 1151 metre yüksekliktedir. Yaylanın orta kesimlerinden geçen Enişte Deresi yayladaki büyükbaş hayvancılık faaliyetleri için önem arzetmesinin yanısıra doğal ortamına güzellik katmaktadır. 1403 metre yükseklikte Sülüklü Göl’ün batısında yer alan Davlunbaz Yaylası Sakarya’nın ilgi çeken yaylalarından bir diğeridir. Mayıs ayından itibaren yakın çevresindeki köylerde ikamet edenlerin yayla evlerine gelerek kasım ayına kadar ikamet ettikleri bir diğer yayla yerleşmesi Güzlek Yaylası’dır. Sakarya’nın Yerleşme Coğrafyası yaylada hayvancılık ve dağ çileği yetiştiriciliği yapılır. Deniz seviyesinden 1250 metre yüksekte kurulan Sultanpınar Yaylası’nı Karadeniz’den bölgeye göç edenler kullanmaktadır. Ülkemizin en güzel on yaylasından biri olarak gösterilen Çiğdem Yaylası sahip olduğu yayla meskenleri ile dikkat çeker. Sebze ve meyve tarımı ile hayvacılık faaliyetlerinin yapıldığı yaylada temmuz ayının ikinci haftasında yayla şenlikleri düzenlenir. Yaylada ayrıca sayfiye amaçlı kullanılan yazlık evler de yer alır. Çiğdem Yaylası aynı zamanda Sakarya ili içerisindeki en yüksek yaylardandır (1450 m). 1729 metre yükseklikteki Dikmen Tepesi eteklerinde 1500 metrelerde yerleşilmiş Dikmen Yaylası’na Dikmen Köyü üzerinden ulaşılır. Ahşap meskenlerin dikkat çektiği yaylada küçükbaş hayvancılık yapılır. Orman gülleri ile de ünlü olan yayla yaz aylarında çok sayıda turisti ağırlar. 1100 metre yükselikteki, etrafı çam, kayın, köknar ve meşe ormanları ile kaplı, zengin su kaynaklarına sahip bir diğer yayla yerleşmesi Karagöl Yaylası’dır. Alballar, Mahdumlar, Kemaller, Avdan, Esenyurt, Uğurlu, İçdedeler, Dışdedeler ve Tuzla köylerinin kullanımında olan Karagöl Yaylası 2500 dekarlık merası ile hayvancılık faaliyetlerine imkan sağlar. Sakarya’nın turizm değerleri açısından önem arz eden Taraklı kasabasına olan yakınlığı ise yayla turizminin gelişimine katkı sağlamaktadır. Sakarya’nın en büyük yaylalarından biri olan Yanık Yaylası 1280 metre yükseklikte yer alır. Doğa yürüyüşleri ve dağcılık faaliyetleri açısından oldukça elverişli olması yaylaya gelen turist sayısını artırmaktadır. Sapanca şehir merkezine 17 km uzaklıkta yer alan Soğucak Yaylası 900 dönüm kadar bir araziye sahiptir. Büyükbaş hayvancılık faaliyetlerinin yapıldığı yayla, şehir merkezlerine yakınlığı ile çok sayıda ziyaretçiyi ağırlar. Yöre halkı ve çevre illerden gelen vatandaşların katılımıyla tam bir panayır havasında geçen “Soğucak Yayla Şenlikleri”, bir gün sürmekte, ancak yayla daha şenliklere bir hafta kala dolmaya başlamaktadır. Alifuatpaşa kasabasına 11 km mesafede yer alan Kırca Yaylası, Menekşeoruç, Menekşeolak ve Akıncı köyleri tarafından kullanılmaktadır. İlkbahar ve yaz aylarında dağ menekşeleri ile süslenen yaylada şimşir ağaçları ve akçaağaçlar yer almaktadır.

Kaynakça:

Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (2018), Sakarya’nın Yerleşme Coğrafyası, Dr.Öğr. Üyesi Mehmet Fatih Döker, Sayfa 357- 418.


30 Temmuz 2013  salı tarihli Resmi Gazete’nin 28723 (mükerrer) sayılı; Bakanlar kurulu kararı;

Devlet ormanları içerisinde bulunan ve ekli liste ile haritalarda isimleri ve yer bilgileri ile sınır ve koordinatları belirtilen alanların yayla alanı olarak ilan edilmesi; orman ve su işleri bakanlığının 24/5/2013 tarihli ve 260 sayılı yazısı üzerine, 6831 sayılı orman kanununun 17 nci maddesine göre, bakanlar kurulu’nca 6/6/2013 tarihinde kararlaştırılmıştır. 6/6/2013 tarihli ve 2013/5031 sayılı kararnamenin ekindeki tablo aşağıdadır.

Sıra
No
Yayla AdıBölge Müdürlüğüİşletme
Müdürlüğü
İşletme
Şefliği
İliİlçesiBelde/KöyüAlanı
(ha)
Ekleri için tıklayınız.
77SoğucakAdapazarıAdapazarıSapancaSakaryaSapancaMahmudiye65,19adapazarı\soğucak.pdf
78KeremaliAdapazarıAkyazıAkyazıSakaryaAkyazıGüzlek-Merkez Yeniköy-Durmuşlar21,02adapazarı\keremalı.pdf
79KındıraAdapazarıAkyazıDokurcunSakaryaAkyazıGökçeler3,68adapazarı\kındıra.pdf
80KirizyatakAdapazarıAkyazıDokurcunSakaryaAkyazıDokurcun Beldesi0,50adapazarı\kirazyatak.pdf
81SulucuovaAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıKayabaşı3,12adapazarı\sulucuova.pdf
82TuzlaAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıDokurcun Beldesi2,92adapazarı\tuzla.pdf
83BüyükkarapınarAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıYörükyeri0,80adapazarı\büyükkarapınar.pdf
84KüçükkarapınarAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıYörükyeri4,28adapazarı\k.karapınar.pdf
85HanyeriAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıYörükyeri0,42adapazarı\hanyeri.pdf
86BasacakalanAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıHaydarlar0,80adapazarı\basacakalan.pdf
87DavlumbazAdapazarıAkyazıGüney DokurcunSakaryaAkyazıDokurcun Beldesi2,82adapazarı\davlumbaz.pdf
88DikmenAdapazarıAkyazıKarapürçekSakaryaKarapürçek0,79adapazarı\dikmen.pdf
89Küçük DikmenAdapazarıAkyazıKarapürçekSakaryaKarapürçek0,38adapazarı\küçükdikmen.pdf
90GüzlekAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıBoztepe0,85adapazarı\güzlek.pdf
91KuruçayAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıBoztepe0,56adapazarı\kuruçay.pdf
92MancarlıkAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıTaşyatak0,95adapazarı\mancarlık.pdf
93ÇardacıkAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıHanyatak2,95adapazarı\çardacık.pdf
94AcellaAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıBoztepe-Hanyatak1,16adapazarı\acella.pdf
95ÖzdemirlerAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıBoztepe1,57adapazarı\özdemirler.pdf
96SultanpınarıAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıBoztepe1,96adapazarı\sultanpınarı.pdf
97YanıkAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıTaşyatak4,33adapazarı\yanık.pdf
98BeygöbetAdapazarıAkyazıTaşburunSakaryaAkyazıTaşyatak5,50adapazarı\beygöbet.pdf
99İnönüAdapazarıGeyvePamukovaSakaryaPamukovaHüseyinli20,55adapazarı\inönü.pdf
100KıranyurtAdapazarıGeyvePamukovaSakaryaPamukovaMesruriye1,84adapazarı\kıranyurt.pdf
101ÇiğdemAdapazarıHendek-
Akyazı
Aksu-DokurcunSakaryaHendek-AkyazıAksu-Kurtuluş-Dedeler köyü,Dokurcun Beldesi19,37adapazarı\çiğdem.pdf
102DirimdirimAdapazarıHendekAksuSakaryaHendekYeniyayla8,47adapazarı\dirimdirim.pdf
103DikmenAdapazarıHendekAksuSakaryaHendekDikmen23,83adapazarı\dikmen (2).pdf
104BeşolukAdapazarıHendekAksuSakaryaHendekAksu9,24adapazarı\beşoluk.pdf
105AlaağaçAdapazarıHendekKaradereSakaryaHendekAlaağaç22,03adapazarı\alaağaç.pdf
106MayapınarıAdapazarıHendekKaradereSakaryaHendekÇamlıca Beldesi5,77adapazarı\mayapınarı.pdf
107BeynevitAdapazarıHendekKaradereSakaryaHendekÇamlıca Beldesi2,96adapazarı\beynevit.pdf
108GölyaylaAdapazarıHendekKaradereSakaryaHendekÇamlıca Beldesi9,90adapazarı\gölyayla.pdf

 

Sakarya’da genel olarak hakim olan Marmara Bölgesi Termik Rejimi (Marmara Denizi’ne yakın iç kesimlerde) ve Karadeniz Termik Rejimi (Karadeniz kıyıları boyunca) sahanın jeomorfolojik özellikleri ve toprak şartları bitki örtüsünün dağılışı ile çeşitliliği üzerinde etkili olan en önemli faktörlerdir. Bu duruma bağlı olarak bitki örtüsünün kısa mesafelerde değiştiği görülür. Bitki örtüsünün kısa mesafelerde değişmesi ile bitki örtüsünü oluşturan türler çeşitlilik gösterir. İnceleme alanında bitki örtüsü orman formasyonu, çalı formasyonu ve ot formasyonu olarak üç grupta toplanmıştır. Bahsedilen formasyonlar içinde en geniş alanı 1600-1700 metrelere kadar yayılış gösteren orman formasyonu kaplar. Sakarya’da yayılış gösteren ormanlar geniş yapraklı nemli ormanlardır. Fagus orientalis ormanları alçak seviyelerden başlayarak 1200 metreye kadar devam eder. Bu seviyelerde Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana ile karışık ormanlar oluşturur. 1300-1400 metreler civarında ise Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana hakim türü oluşturur. Güneybatısına doğru gidildikçe morfolojinin değişmesi ile beraber iklimde de değişiklik görülür. Sakarya’nın güneybatısındaki depresyon sahası çevresinde kuru ormanların başlıca ağaç  türlerinden olan Pinus brutia ve Pinus nigra yayılış göstermeye başlar. Genelde Pinus nigra’nın hakim olduğu sahada Pinus brutia’nın dominant olduğu alanlara da rastlanır. İnceleme alanındaki çalı katı genellikle beşeri etkiler ile şekillenmiştir. Sahadaki çalı katında iklimdeki değişmelere bağlı olarak maki ve psödomaki türleri görülür. İnceleme alanındaki ot formasyonu orman altı vejetasyonu ve alpin kat olmak üzere ikiye ayrılır. Sakarya’da dağlık sahalar orman altı vejetasyon bakımından oldukça zengin olmakla beraber dağların kuzey yamaçları güney yamaçlarına göre daha yoğun orman altı ot katına sahiptir. Alpin bitki katı ise kabaca 1600- 1700 metrelerden başlar. İnceleme alanında orman vejetasyonunun tahrip edildiği alanlarda genellikle fındık tarımı yapıldığı görülmektedir. Adapazarı Ovası’ nda ormanlar tahrip edilerek tarım alanına dönüşmüştür. Sakarya sahip olduğu ekolojik koşullar nedeniyle doğal bitki örtüsünün gelişebilmesi, varlığını sürdürebilmesi ve tahrip edilmediği taktirde yenilenebilmesi için uygun şartlara sahiptir.

Sakarya’nın zengin florası içinde, geniş yapraklı ağaçlardan; Meşe, kayın, gürgen, kestane, kızılağaç, kavak, dişbudak, ıhlamur, huş, akçaağaç ve çınar, iğne yapraklı ağaçlardan; sarıçam, kızılçam, karaçam, fıstık çamı, köknar, ladin, sedir, ardıç, servi türleri ile onlarca değişik süs bitkisi bulunmaktadır. Endemik ve Relik bitkiler; yeryüzünde yalnızca belirli bölgelerde doğal olarak yayılış gösteren bitkilerdir; bir dağa bir adaya, bir ülkeye özgü olabilirler. Türkiye’deki bitki örtüsünde endemizm oranı %30’dur. Yani Türkiye’deki 10.000 civarındaki bitki türünden 3000 tanesi dünyanın hiçbir yerinde yoktur. Sakarya ilinde tespit edilen bitki türleri; Su menekşesi (Hottonia palustris) sadece ülkemizde Acarlar Gölü’nde bulunmaktadır (file:///C:/Users/Sau/Downloads/SakaryaDogaTurizmMasterPlan.pdf).

Kaynakça:

Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (2018), Sakarya’nın Bitki Örtüsü Özellikleri, Dr. Öğretim Üyesi Derya Evrim Koç, Sayfa 289-315.