SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS (SOKÜM)

Kısa adı UNESCO olan Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı 17 Ekim 2003 tarihinde Paris’te düzenlenen 32. Genel Konferansında, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesini kabul etmiştir. Türkiye 19 Ocak 2006 tarihli ve 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Uygun Bulunduğuna Dair Kanunla bu sürece dâhil olmuş ve 27 Mart 2006 tarihinde resmen taraf olmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, 4848 Sayılı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanununun 13. maddesine göre Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü icracı birim olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

Somut Olmayan Kültürel Miras, UNESCO tarafından kabul edilen toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar biçiminde tanımlanmaktadır. Kuşaktan kuşağa aktarılan bu miras, toplulukların ve grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak, sürekli biçimde yeniden yaratılır ve bu onlara  kimlik ve devamlılık duygusu verir; böylece kültürel çeşitliliğe ve insan yaratıcılığına duyulan saygıya katkıda bulunur.

 

Somut  Olmayan Kültürel Miras Alanları

a. Sözlü gelenekler ve anlatımlar (destanlar, efsaneler, halk hikâyeleri, atasözleri, masallar, fıkra vb.),
b.  Gösteri sanatları (Karagöz, meddah, kukla, halk tiyatrosu vb.),
c.  Toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler (nişan, düğün, doğum, Nevruz ve benzeri kutlamalar),
d.  Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar (geleneksel yemekler, halk hekimliği, halk takvimi, halk meteorolojisi vb. ),
e.  El sanatları geleneği (dokumacılık, nazar boncuğu, telkari, bakırcılık, halk mimarisi vb.).

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Amaçları

a. Somut olmayan kültürel mirası korumak;
b. Somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcısı konumundaki toplulukların, grupların ve bireylerin somut olmayan kültürel mirasına saygı göstermek;
c. Somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde duyarlılığı artırmak ve karşılıklı değerbilirliği sağlamak;
d. Uluslararası işbirliği ve yardımlaşmayı sağlamak. (Ortak dosya)

“Koruma” terimi, somut olmayan kültürel mirasın yaşayabilirliğini güvence altına alma anlamına gelir. Bu kavram; Kimlik saptaması, belgeleme, araştırma, muhafaza, koruma, geliştirme, güçlendirme, örgün ve yaygın eğitim yoluyla kuşaktan kuşağa aktarma, kültürel mirasın değişik yanlarının canlandırılması gibi yöntemleri içerir[1].

Somut Olmayan Kültürel Miras Envanter Çalışmaları

UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereğince her taraf devlet, öncelikle koruma amacıyla kendi toprağı üzerindeki  somut olmayan kültürel miras envanterini, kendi durumuna uygun olacak biçimde hazırlar ve güncelleştirir. Türkiye’nin; iki çeşit ulusal envanteri bulunmaktadır. Bunlar:

  • Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) Ulusal Envanteri,
  • Yaşayan İnsan Hazineleri (YİH) Ulusal Envanteri[2].

Somut Olmayan Kültürel Miras Sakarya İl Tespit Kurulu’nun Çalışmaları

 Somut olmayan kültürel miras ulusal envanterinin temelini il envanterleri oluşturmaktadır. Sakarya’da ki envanter çalışmaları, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün koordinasyonuyla yürütülmektedir. İlimizde 2008 yılında Sakarya Valiliği’nden alınan onay kapsamında Somut Olmayan Kültürel Mirası Belirleme Kurulu oluşturulmuştur. Bu kurulun çalışmaları sonucunda belirlenen unsurlar ile ilgili Somut Olmayan Kültürel Miras Tespit Formları hazırlanmış Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’ne gönderilmiştir. Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Uzmanlar Komisyonu yaptığı değerlendirme sonucunda Somut Olmayan Kültürel Miras İl Envanteri’ne 21 unsurun kayıt edilmesine karar vermiştir. Ayrıca kabul edilen unsurlardan 14’ü ulusal envantere, 7’si ise il envanterine alınmıştır. SOKÜM il envanterinde güncelleme yapılması ve yeni unsurlar eklenmesi ile ilgili çalışmalar İl Tespit Kurulu’nun çalışmaları doğrultusunda halen devam etmektedir.

                             

                                SAKARYA İL ENVANTERİNE KABUL EDİLEN SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS UNSURLARI

 

SIRA

NO

 

UNSURUN ADI

 

ULUSAL ENVANTERDEKİ ADI

 

ULUSAL ENVANTER NUMARASI

 

KOMİSYONDA VERİLEN KARAR

1Dartılı KeşkekTören Keşkeği Geleneği     01.0009İl Envanteri-Ulusal Envanter
2MantiferBahar Bayramı:Hıdrellez/Aziz George Günü     01.0012İl Envanteri-Ulusal Envanter
3Hıdrellez ŞenlikleriBahar Bayramı:Hıdrellez/Aziz George Günü     01.0012İl Envanteri-Ulusal Envanter
4Çalgı YapımıÇalgı Yapımcılığı     01.0028İl Envanteri-Ulusal Envanter
5ÇömlekçilikÇömlekçilik El Sanatları Geleneği     01.0031İl Envanteri-Ulusal Envanter
6KaşenlikKaşenlik     01.0040İl Envanteri-Ulusal Envanter
7AlafKaşenlik     01.0040İl Envanteri-Ulusal Envanter
8Kaynarca Kilim DokumasıKilim Dokuma Geleneği     01.0042İl Envanteri-Ulusal Envanter
9Sepet ÖrücülüğüSepetçilik El Sanatları Geleneği     01.0052İl Envanteri-Ulusal Envanter
10Yağmur DuasıYağmur Duası Törenleri     01.0056İl Envanteri-Ulusal Envanter
11BastonculukBastonculuk El Sanatları Geleneği     01.0067İl Envanteri-Ulusal Envanter
12Temcit GeleneğiRamazan Gelenekleri     01.0094İl Envanteri-Ulusal Envanter
13Sedef İşlemeSedef Kakma Sanatı     01.0096İl Envanteri-Ulusal Envanter
14YorgancılıkYorgancılık El Sanatı Geleneği     01.0104İl Envanteri-Ulusal Envanter
15Taraklı Bezi Dokumasıİl Envanteri
16Kaynarca Bezi Dokumasıİl Envanteri
17Süpürgecilikİl Envanteri
18Kaşıkçılıkİl Envanteri
19Pabuççulukİl Envanteri
20Semercilikİl Envanteri
21Sıcak Demircilikİl Envanteri

 

Kaynakça:

Hazırlayan : Suzan Bingöl, Folklor Araştırmacısı, Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Güncelleme Tarihi 26/08/2020.

[1] https://aregem.ktb.gov.tr/TR-50837/somut-olmayan-kulturel-mirasin-korunmasi-sozlesmesi-hak-.html  (Erişim tarihi  27/07/2020).

[2] https://aregem.ktb.gov.tr/TR-50839/somut-olmayan-kulturel-miras-envanter-calismalari.html  (Erişim tarihi 27/07/2020).

Kültürel Miraslarımız