Ağaç-Ahşap İşçiliği; Anadolu’da Selçuklu döneminde gelişmiş, kendine özgü bir şekil almıştır. Selçuklu, Beylikler dönemi ağaç eserleri daha çok mihrap, cami kapısı, dolap kapakları gibi mimari elemanlar olup gerçekten çok üstün işçilik göstermektedir. Osmanlı Dönemi ahşap işçiliğinde sadelik hakim olmuş, çeşitli teknikler daha çok sehpa, kavukluk, yazı takımı, çekmece, sandık, kaşık, taht, rahle, Kuran muhafazası gibi kullanım eşyası, pencere, dolap kapağı, kiriş, konsol, sütun başlığı, tavan, mihrap, minber (vaaz kürsüsü) , sanduka gibi mimari öğelerde uygulanmıştır. Ağaç işçiliğinde en çok ceviz, elma, armut, sedir, abanoz, gül ağacı kullanılmakta, kakma, boyama, kündekari, kabartma-oyma, kafes gibi teknikler uygulanmaktadır (Http://aregem.kulturturizm.gov.tr/TR,12753/hammaddesi-agac-ahsap-olan-geleneksel-el-sanatlari.html).

BASTONCULUK

Baston yürümeyi kolaylaştırmak için dayanak olarak kullanılan ağaç ya da başka bir malzemeden yapılan araçtır. Sap ve gövde kısmından oluşmakta bu iki kısımda da farklı malzemeler kullanılmaktadır. Genellikle sap kısmında ceviz/çınar ağacı,  kemik, boynuz, metal ve gümüş gibi malzemeler kullanılırken gövde kısmında kayın, ceviz ve kızılcık ağacı kullanılmaktadır.

Sakarya’da Erenler ilçesine bağlı Abhaz’ların yaşadığı Kayalar Memduhiye köyünde yaklaşık kırk yıldır kendine has tarzda bastonlar üreten 1931 doğumlu Nihat Çakıner bu alanda tanınması gereken önemli bir ustadır. Tamamı el işçiliği olan bastonlarında kendisine ait bezeme türlerini kullanmaktadır. Bastonlarını yalnızca yürümeye yardımcı bir araç olarak görmeyen Nihat Çakıner çok farklı uygulamalar yapmıştır. Bastonlarının sap kısmında teke tırnağı,  kuş kafasıvites topuzu  gibi motiflere yer vermiş;  yine burada bıçak, pusula, saat, radyo, çakmak ve fener gibi malzemeler kullanarak hayatı kolaylaştırmayı düşünmüştür. Bastonun alt kısmına yerleştirdiği sivri uçlu bir metal parçasıyla yaprak ve çöp toplama özelliği olan çevre bastonu da kendi tasarımıdır. Yaptığı bastonların gövde kısımlarında sarılmış yılan ve geometrik motifler ile, delerek ve kazıyarak yaptığı çeşitli bezemelere de yer vermiştir. Ayrıca değerli taşları da bastonlarında süsleme amaçlı kullanmıştır. Nihat Çakıner baston dışında Abhaz Asası’da yapmaktadır. Nihat Çakıner’e Sakarya Valiliği tarafından bu sanata yapmış olduğu katkılardan dolayı teşekkür belgesi verilmiştir. Ülkemizde pek çok ilimize ayrıca yurt dışına da baston gönderen Nihat Çakıner, Kültür ve Turizm Bakanlığı “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Sanatçı Tanıtma Kartı” sahibidir. Sakarya’da Nihat Çakıner’in atölyesinin dışında Akyazı ve Taraklı ilçelerimizde de az sayıda baston atölyesi bulunmaktadır.

Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi, Fotoğraflarda bulunan bastonlar, Baston Ustası Nihat ÇAKINER'e aittir.

KAŞIKÇILIK

Kaşık, kepçe ve sap kısmından oluşan yemek yemeğe, yemek karıştırmaya ya da aktarmaya yarayan bir araçtır. Tahtadan, metalden, plastik malzemeden yapılan türleri bulunmaktadır. Bunun dışında vurmalı bir çalgı türü olarak, ayrıca süs eşyası olarak kullanılan türleri de mevcuttur. Kaşık üretimi ilimizin Taraklı ilçesinde yüzyıllardan bu yana yapılmaktadır. İlçenin Alballar, Kemaller, Esenyurt ve Uğurlu köyleri ile Taraklı ilçe merkezinde bu meslek hala yaşatılmaktadır.

Kaşıkçılık, geçmiş dönemlerde Taraklı halkının önemli bir geçim kaynağı iken günümüzde az sayıda ustanın yaptığı yeni ustaların da yetişmediği kaybolmaya yüz tutan mesleklerimizden birisi haline gelmiştir. Geçmiş yıllarda yörede yaklaşık 250-300 kaşık ustası varken bu sayı günümüzde 20-30 civarındadır.

Kaşık, köylerde evin içinde değil evin hemen yanında ya da bitişiğinde yer alan ve bu iş için yapılmış Kaşık Odası adı verilen yerlerde yapılmaktadır. Yörede yaz mevsiminde genellikle  tarım yapıldığından özellikle kış döneminde kaşık üretimi daha fazla yapılmaktadır. Kaşık yapımında genellikle gürgen, şimşir ve kayın ağacı kullanılmaktadır.

Yörede üretilen kaşıklar geçmişte çeşitli motiflerle süslenip boyanarak satılırken günümüzde bu uygulama çok azalmıştır. Üretilen kaşıklar çoğunlukla İstanbul’a ve Sakarya’nın komşu illerine satılmaktadır. Günümüzde kaşık odalarında kaşık dışında kepçe, çerezlik, şekerlik, küllük, ekmek tahtası, meyve tabağı gibi ürünlerde yapılmaktadır.

 

Hazırlayan : Suzan Bingöl, Folklor Araştırmacısı, Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi