Osmanlılar, bir yeri fethettiklerinde o bölgeye yetkili bir emin gönderip nüfus ve gelir kaynaklarını ayrıntılarıyla araştırıp deftere geçirirler, böylece her sancak için ayrı bir nüfus ve gelir defteri meydana getirirlerdi. O bölgede vergi kaynakları çeşitli etkenlerle değiştiği zaman, her 10, 20 veya 30 yılda bu tahrir işlemi yenilenirdi. Bugün, bir kısmı Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadime Arşivi’nde bulunan bu defterler, Osmanlı Arşivi’nin en değerli koleksiyonlarından birini meydana getirmektedir. Tahrir defterleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyal, demografik ve ekonomik tarihine ait, benzeri başka hiçbir yerde bulunmayan mufassal istatistikî kaynaklardır. Osmanlı Arşivi’nde 835-1300/1431-1882 yıllarına ait 1.100 adet olan Tahrir Defterleri, Ankara Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’nde bulunan 2.322 defterle seri teşkil etmektedirler. 
Osmanlı Arşivi’ndeki Tapu Tahrir Defteri Katalogları şunlardır: 

     a.979 Numaralı Bâb-ıÂsafî Defterhâne-i Âmire Defter Kataloğu’ndaki Tahrir Defterleri (A.DFE)Bu katalogda 1-786/-65 genel ve özel numaralarda kayıtlı 857-1269/1453-1852 tarihleri arasındaki kayıtları ihtiva eden toplam 851 adet mufassal, mücmel tahrir, taksim ve cebe defteri vardır. Bunların ekserisi parçalar hâlindedir.

    b.981 Numaralı Tapu Tahrir Defterleri Fihristi’ndeki Tahrir Defterleri: Bu katalogdaki defterler, 835-1300/1431-1882 tarihlerini ihtiva ederler. Defterhâ- ne’de muhafaza edilen Tahrir Defterleri 1086 numaraya kadar olup, mükerrerleri ile birlikte 1.100 adettir. Burada defterin numarası, tarihi, cinsi ve defter hakkında malumat mevcuttur. Bu defterlerdeki vilayet, liva ve kaza adlarına göre aşağıda zikredilen fihrist teşkil edilmiştir. Fihristte defter numarası yanında hangi padişah devrinde düzenlendiği ve hangi hususları (Maliye, Evkâf, Timar, Askeriye) ihtiva ettiği de belirtilmiştir.

    c.1000 Numaralı Ankara Tapu Kadastro Arşivi Tahrir Defterleri Fihristi’ndeki Tahrir Defterleri:Katalogda 1087-1141 numaralar arasında kayıtlı 54 adet defter bulunmaktadır. Orijinalleri Tapu Kadastro Arşivi’nde bulunan bu katalogdaki defterlerin, fotokopileri çekilerek Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’nda araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. 

 

 

 

Kaynakça: 
https://en.devletarsivleri.gov.tr/assets/content/MicroSiteler/Osmanli_Arsivi/Osmanli_Arsivi_Rehberi.pdf