Osmanlı Devleti’nde modern anlamda ilk nüfus sayımının, 1831 (H.1247)’de yapıldığı kabul edilmektedir. II. Mahmud’un ıslahatı çerçevesinde Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra kurulan yeni orduya asker temini ve vergi gelirlerini tespit için gerekli olan kaynakların tespiti amacıyla ülke çapında bir nüfus sayımı kararı alınmış ve böylece 1831 Nüfus Sayımı gerçekleşmiştir. 1827 (H.1242) yılında İstanbul’dan başlayan sayım, zamanla Anadolu ve Rumeli’yi de içine alarak genişletilmiştir. Sayımda sadece Anadolu, Rumeli ve Adalardaki erkek nüfus sayılıp, orduya asker vermeyen bölgeler sayımın dışında kalmıştır. Devlet, bu sayımla İslam nüfusun miktarını askerlik bakımından; Hristiyan nüfusun sayısını da alacağı cizye vergisi yönünden öğrenmek istemiştir.
1830 (H.1246) yılında ülke genelinde başlatılan sayımda halk, İslam ve reaya (gayrimüslim) olarak iki gruba ayrılmıştır. Aşiretlerin nüfusları ayrı gösterilmiş ve İslam nüfusun toplamına katılmıştır. Kıptiler ve göçebeler de ayrı sayılmıştır. Toprak yazımı gayesi olmadan yapılan 1831 yılı ilk nüfus sayımı, istenilen neticeyi vermemiştir. Nüfustaki doğum, ölüm, göç gibi değişikliklerin bildirileceği üç aylık Yoklama Defterleri’nin aksaması, nüfusa kaydedilmeyenlerin fazlalığı, özellikle şahısların yaşlarının kasıtlı olarak yanlış yazılması, bazı bölgelerde nüfus sayımının başlamaması gibi sebeplerle 1834 (H.1250) ve 1837 (H.1253) yıllarında çeşitli bölgelerde nüfus sayımlarının yapıldığı görülmektedir. Tanzimat’ın ilanıyla 1840 (H.1256) yeni bir nüfus ve temettuat sayımına gidilmiştir. Yoklama Defterleri’nden gelen bilgilerin işlenmesiyle 1842 yılı itibarıyla bazı ana defterlerin suretleri çıkarılmıştır.
Orduda yapılan değişikliklerle Redif Taburları kurulmaya başlayınca ortaya çıkan aksaklıklar yeni bir sayımın yapılmasını gerektirmiştir. 1844 (H.1260) yılında özellikle askere alınanların sayısını tespit edebilmek için ülke çapında yeni bir nüfus sayımına gidildiği belirtilmektedir. 1831 sayımındaki tecrübelerden faydalanarak bu sayım, daha detaylı yapılmaya çalışılmıştır. Bu sayım, daha sonraki askere alma ve askerlik süresinin belirlenmesi kararlarında etkili olmuştur.
Bu sayımlarından sonra 1866 senesinde Tuna vilayetini kapsayan bir sayım 1873 yılına kadar sürmüştür. 1870 yılında genel bir nüfus sayımı için çalışmalar yapıldıysa da, sayım yapılamamıştır. 1877-1878 (H.1293) Osmanlı-Rus savaşından sonra 1881/82 tarihinde başlanılan sayım, Rumeli’den gelen sürekli göç sebebiyle güçlükle tamamlanmıştır. Daha sonra 1882 (R.1300), 1895 (H.1313) ve 1904 (R.1320 Mart 01) nüfus sayımları yapılmış olup, bunlardan 1904 sayımında kadın-erkek birlikte yazılarak ilk modern sayım gerçekleşmiştir. Bu sayım, günümüz nüfus kütüklerinin ve MERNİS (Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi) projesinin temeli mahiyetindedir.
Osmanlı Arşivleri’nde sadece ilk yapılan nüfussayımlarının kayıtları mevcud olup, bunların bir kısmının fasikül ve sayfalar halinde, harap ve karışmış bir halde olması, ayrıca yer tespiti sorunları sebepleriyle tasnifi gecikmiştir. İstanbul’dan başlayarak Bolu ve Trabzon eyaletleri ile devam eden tasnif çalışması Anadolu, Adalar ve Rumeli şeklinde devam edecektir.Osmanlı Devleti’nde ilk genel nüfus sayımı 1831 tarihinde II. Mahmud zamanında yapılmıştır. Bu nüfus sayımında Anadolu ve Rumeli’de yaşayan erkek nüfusu yaşına bakılmadan istisnasız sayılmıştır. 1844, 1856 yıllarında da sayım yapılmış sayım memurları sayımı yapılan yerlerle ilgili tuttukları defterleri önce kendi bölgelerine göre birleştirmişlerdir.
(https://www.devletarsivleri.gov.tr/assets/content/MicroSiteler/Osmanli_Arsivi/Osmanli_Arsivi_Rehberi.pdf)

Aşağıda bulunan üç Nüfus Belgesinde 1835 tarihinde, Bolu eyaleti, Kocaeli sancağına tabi İzmit, Kaymas, Şeyhler, Adapazarı ma’a Sapanca, Geyve, Akhisar-ı Geyve, Yalakabad, Karamürsel, Ağaçlı, Beşdivan, Akabad, Kandıra, Gençli, Hendek, Akyazı, Absafi, Sarıçayır, Şile, Taşköprü, Kartal, Gebze, Yoros (Beykoz), Yenice-i Taraklı, Dodurga, Pazarköy, Karasu, İznik, Lefke ve Gölpazarı kazalarında sakin müslim, kıpti, reaya ile zürra, esnaf, değirmenci, neccarlarının sayısını veren genel nüfus icmali. (a.g.tt) gözükmektedir.