Türk Dil Kurumunun tanımına göre ”Düstur” kelimesi ”Yasaları içine alan kitap” olarak geçmektedir, düsturlar; ilk defa Ahmet Cevdet Paşa tarafından, 1863’te Osmanlı İmparatorluğu Kanunları’ndan yürürlükte olanları derlenip Düstur adı altında yayımlanmıştır.

Günümüzde ise Düsturlar 23/5/1928 tarih ve 1322 sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile ve 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilatı Hakkındaki Kanunun 10 uncu maddesine göre Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğünce yayımlanmaktadır. Düsturlarda; Kanunlar, Tüzükler, Bakanlar Kurulu Kararı ile Yürürlüğe Konulan Yönetmelikler, Milletlerarası Andlaşmalar, Anayasa Mahkemesi Kararları, İçtihadı Birleştirme Kararları, İmtiyaz Sözleşmeleri bulunmaktadır.

Düsturlardaki metinler kronolojik (tarihi) sıraya göre yer almaktadır. Düstur ciltleri bir önceki yılın Kasım ayından bir sonraki yılın Ekim ayı sonuna kadar çıkan mevzuatı kapsar. Düsturlar belli dönemler için tertiplere ayrılmışlardır. Bu tertiplerden:

Birinci tertip düsturlar: 1863-1908 devrine ait mevzuatı içine alan düsturlardır. 1279-1302 hicri yıllarında bastırılmış olan 1-4 üncü ciltler ve bunların (1-4) zeyli (ekleri) ile taşıdıkları tarihlere göre vaktinde bastırılmayıp, sonradan 1937-1943 yılları arasına tabedilen (1886-1908) tarihleri arasında yürürlüğe giren mevzuatı havi (5-8) inci ciltlerden mürekkep olarak 8 ciltten ve (1-4) zeyilden (ekten) ibarettir.

İkinci tertip düsturlar: Meştutiyetin ilanı tarihi olan 10 Temmuz 1908’den 23 Nisan 1920 tarihine kadar olan düsturlardır. Osmanlı Devleti’nce kabul olunun mevzuata ait olup 12 cilttir. 12 nci ciltteki mevzuat, Milli Mücadele sırasında İstanbul Hükümetince ittihaz edilen ve Büyük Millet Meclisi tarafından hükümsüz sayılan kanun ve kararlardan ibarettir.

Sakarya ile ilgili İkinci Tertip Düstur örnekleri;

Ref.  No.Tertip No.Cilt No.Sayfa No.KONUTARİH
28782445Anadolu demiryolunun Adapazarı’ndan Bolu’ya ve Bolu’dan ileriye doğru temdidiyle inşa ve işletilmesi ve Haydarpaşa-Pendik hattının çifte hatta temdidi ve için akdine me’zuniyet verilen mukavele-i munzamma hakkında kanun.

H 19 Muharrem 1330

R 27 K.Evvel 1327

M 09 Ocak 1912

435927629

 

 

Abolyond gölü ile Susuğurluk çayında ve Sapanca gölüyle Sakarya nehrinde münakalat icra’sı hakkının münhasıran Seyr-i Sefain İdaresi’ne itası hakkında nizamname.

 

 

H 04 Şa’ban 1333

R 04 Haziran 1331

M 17 Haziran 1915

 

Kaynakça:

1. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/MArastirmaKlavuzu.aspx

2. Sağlam, M.H. (2006). II.Tertip Düstur Kılavuzu(Osmanlı Devlet Mevzuatı) 1908-1922. İstanbul:Dijital Düşler Basım Sanayi A.Ş.