Sakarya’da genel olarak hakim olan Marmara Bölgesi Termik Rejimi (Marmara Denizi’ne yakın iç kesimlerde) ve Karadeniz Termik Rejimi (Karadeniz kıyıları boyunca) sahanın jeomorfolojik özellikleri ve toprak şartları bitki örtüsünün dağılışı ile çeşitliliği üzerinde etkili olan en önemli faktörlerdir. Bu duruma bağlı olarak bitki örtüsünün kısa mesafelerde değiştiği görülür. Bitki örtüsünün kısa mesafelerde değişmesi ile bitki örtüsünü oluşturan türler çeşitlilik gösterir. İnceleme alanında bitki örtüsü orman formasyonu, çalı formasyonu ve ot formasyonu olarak üç grupta toplanmıştır. Bahsedilen formasyonlar içinde en geniş alanı 1600-1700 metrelere kadar yayılış gösteren orman formasyonu kaplar. Sakarya’da yayılış gösteren ormanlar geniş yapraklı nemli ormanlardır. Fagus orientalis ormanları alçak seviyelerden başlayarak 1200 metreye kadar devam eder. Bu seviyelerde Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana ile karışık ormanlar oluşturur. 1300-1400 metreler civarında ise Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana hakim türü oluşturur. Güneybatısına doğru gidildikçe morfolojinin değişmesi ile beraber iklimde de değişiklik görülür. Sakarya’nın güneybatısındaki depresyon sahası çevresinde kuru ormanların başlıca ağaç  türlerinden olan Pinus brutia ve Pinus nigra yayılış göstermeye başlar. Genelde Pinus nigra’nın hakim olduğu sahada Pinus brutia’nın dominant olduğu alanlara da rastlanır. İnceleme alanındaki çalı katı genellikle beşeri etkiler ile şekillenmiştir. Sahadaki çalı katında iklimdeki değişmelere bağlı olarak maki ve psödomaki türleri görülür. İnceleme alanındaki ot formasyonu orman altı vejetasyonu ve alpin kat olmak üzere ikiye ayrılır. Sakarya’da dağlık sahalar orman altı vejetasyon bakımından oldukça zengin olmakla beraber dağların kuzey yamaçları güney yamaçlarına göre daha yoğun orman altı ot katına sahiptir. Alpin bitki katı ise kabaca 1600- 1700 metrelerden başlar. İnceleme alanında orman vejetasyonunun tahrip edildiği alanlarda genellikle fındık tarımı yapıldığı görülmektedir. Adapazarı Ovası’ nda ormanlar tahrip edilerek tarım alanına dönüşmüştür. Sakarya sahip olduğu ekolojik koşullar nedeniyle doğal bitki örtüsünün gelişebilmesi, varlığını sürdürebilmesi ve tahrip edilmediği taktirde yenilenebilmesi için uygun şartlara sahiptir.

 

Ağaç FormasyonuIUCN KatagoriHabitatDağılış gösterdiği sahalar
PINACEAEAbies nordmanniana
subsp. bornmuelleriana
Orman alanlarında 0-1900 metre arasında yayılış gösterir.Sakarya Elmacık Dağı çevresi
Ot Formasyonu
APIACEAEEryngium bithynicumDÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Step, nadas tarlalar, aşınmış kıyılarda
100-1400 metre arasında yayılış gösterir.
Sakarya Geyve, 100 m
ASTERACEAECentaurea kilaeaTEHLİKEDE (EN) Neslinin doğada tükenme riskinin ÇOK YÜKSEK olduğu kabul edilmektedir.Kumlu sahil, kumul tepelerinde 0-20 metre arasında yayılış gösterir.Sakarya Karasu
Jurinea kilaeaDUYARLI (VU) Neslinin doğada tükenme riskinin YÜKSEK olduğu kabul edilmektedir.Kıyı kumul alanlarda yayılış gösterir.Sakarya Akçakoca çevresi 20 metre
Jurinea ponticaDÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Orman, step,tarla, yamaçlarda 50-1450 metre arası da yayılış gösterir.Sakarya Sapanca Gölü 50 metre
Taraxacum waltheriKRİTİK (CR) Neslinin doğada tükenme riskinin AŞIRI DERECEDE YÜKSEK olduğu kabul edilmektedir.Otlaklarda yaklaşık 50 metrede yayışış gösterir.Sapanca Gölü
BORAGINACEAEOnosma mutabileDÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.hareketli kayalık, kireçtaşı uçurumlar, aşınan şist kenarlar, bozkırlar 1000- 2700 metreler arasında yayılış gösterir.Sakarya Dikmen çevresi
EUPHORBIACEAEEuphorbia amygdaloides
var. robbiae
Kayın, göknar ormanları, gürgen koruluğu, ormangülü çalılığı, kıyılarda 500-900 metreler arasında yayılış gösterir.Sakarya Akyazı
FABACEAELathyrus undulatusDUYARLI (VU) Neslinin doğada tükenme riskinin YÜKSEK olduğu kabul edilmektedir.Yaprak döken orman, çitler, yolkenarlarında 0-600 metre arasında dağılış gösterir.Sakarya Hendek 400 metre
IRIDACEAEIris purpureobracteaKayalı yerler, bazen sedir veya çam ormanlarında 160-1600 metre arasında yayılış gösterir.Sakarya Geyve
LAMIACEAESalvia cadmicaDÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Kireçtaşı ve volkanik yamaçlar, uçurumlar, hareketli kayalar, meşe çalıları
ve Pinus ormanlarında 900-1800 metre arasında yayılış gösterir.
Sakarya Taraklı
OROBANCHACEAEOrobanche hadroanthaDUYARLI (VU) Neslinin doğada tükenme riskinin YÜKSEK olduğu kabul edilmektedir.Sakarya Geyve
RUBUIACEAEAsperula lilaciflora
subsp. phrygia
DÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Tepe stepleri, meşe ve çam ormanlarında 300-1400 metreler arasında yayılış göstrerir.Sakarya Geyve100 m
Galium fissurenseDÜŞÜK RİSKLİ (LC) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Kayalarda 30-2200 metreler arasında yayılış gösterir.Sakarya Geyve Bağlarbaşı
SCROPHULARIACEAEVerbascum bithynicumÇayırlıklar, yol kenarları, ibreli ve yaprak döken ormanlar 10-1400 metreler arasında yayılış gösterir.

 

Sakarya’nın zengin florası içinde, geniş yapraklı ağaçlardan; Meşe, kayın, gürgen, kestane, kızılağaç, kavak, dişbudak, ıhlamur, huş, akçaağaç ve çınar, iğne yapraklı ağaçlardan; sarıçam, kızılçam, karaçam, fıstık çamı, köknar, ladin, sedir, ardıç, servi türleri ile onlarca değişik süs bitkisi bulunmaktadır. Endemik ve Relik bitkiler; yeryüzünde yalnızca belirli bölgelerde doğal olarak yayılış gösteren bitkilerdir; bir dağa bir adaya, bir ülkeye özgü olabilirler. Türkiye’deki bitki örtüsünde endemizm oranı %30’dur. Yani Türkiye’deki 10.000 civarındaki bitki türünden 3000 tanesi dünyanın hiçbir yerinde yoktur. Sakarya ilinde tespit edilen bitki türleri; Su menekşesi (Hottonia palustris) sadece ülkemizde Acarlar Gölü’nde bulunmaktadır (file:///C:/Users/Sau/Downloads/SakaryaDogaTurizmMasterPlan.pdf).

Kaynakça:

Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri (2018), Sakarya’nın Bitki Örtüsü Özellikleri, Dr. Öğretim Üyesi Derya Evrim Koç, Sayfa 287-317.
Davis, P.H. (1965-1985), Flora Of Turkey and the East Aegean Islands Vol.1-9, Edinburgh at the University Press, Edinburgh.
Davis, P.H. (1988), Flora Of Turkey and the East Aegean Islands Vol. 10, Edinburgh at the University Press, Edinburgh.
Kılıç, D.E. (2011), Elmacık Dağı (Batı kesimi) ‘nın Vejetasyon Coğrafyassı Özelliklerinin CBS Temelli İncelenmesi, Sakarya Ünivesitesi Sosyal Bilimler Enst., Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya.